Programy i konkursy realizowane w ramach strategicznego programu Uniwersytetu Śląskiego „Inicjatywa Doskonałości Badawczej” od kilku lat wspierają rozwój naukowy społeczności akademickiej. Finansowanie badań, mobilności, popularyzacji nauki oraz wspieranie rozwoju młodych talentów są ważnymi elementami budowania potencjału uczelni. Jednocześnie coraz wyraźniej dostrzega się potrzebę rozwijania na uniwersytecie inicjatyw, w których równie ważne jak finansowanie badań są bezpośrednie spotkania, interdyscyplinarna współpraca oraz wymiana wiedzy i doświadczeń. Świeże spojrzenie młodych badaczy połączone z wiedzą i wsparciem doświadczonych naukowców naturalnie prowadzi do powstania nowych pomysłów, realizacji odważnych projektów i budowania kultury otwartości.

Uczestnicy Szkoły Metodologicznej UŚ

Z potrzeb rodzą się inicjatywy

Jednym z nowych przedsięwzięć finansowanych w ramach Inicjatywy Doskonałości Badawczej był program „Intermentoring na Uniwersytecie Śląskim” inicjujący współpracę naukowców znajdujących się na różnych etapach kariery. Rozwinięciem tej koncepcji, opartej na wymianie wiedzy, doświadczeń i umiejętności badawczych, stała się pilotażowa edycja Szkoły Metodologicznej Uniwersytetu Śląskiego. Pięciodniowy, intensywny program prowadzony na przełomie czerwca i lipca w Bystrej ukierunkowany był na doskonalenie warsztatu naukowego oraz budowanie współpracy pomiędzy przedstawicielami różnych dyscyplin. Wyjazdowa, warsztatowa formuła nie była przypadkowa. Oderwanie się od codziennych obowiązków, spotkań i terminów pozwoliło uczestnikom skupić się na pracy koncepcyjnej, rozmowach oraz wspólnym poszukiwaniu nowatorskich rozwiązań. Przedsięwzięcie koordynowała prof. dr hab. Agnieszka Turska-Kawa, prorektor ds. nauki. Oferta Szkoły była skierowana do pracowników naukowych i doktorantów Uniwersytetu Śląskiego. Uczestników wyłoniono w drodze konkursu, którego ważną część stanowiły rozmowy rekrutacyjne. Celem naboru było utworzenie pięciu interdyscyplinarnych zespołów badawczych pracujących nad zagadnieniami zaproponowanymi przez doświadczonych naukowców – liderów. Każdy zespół składał się z eksperta oraz trzech osób reprezentujących różne dyscypliny i mających doświadczenia badawcze związane z tematyką projektu. Łącznie w przedsięwzięciu uczestniczyło dwadzieścia osób. Liderami zespołów byli: dr hab. Rafał Borysławski, prof. UŚ (literaturoznawstwo), dr hab. Damian Guzek, prof. UŚ (nauki o komunikacji społecznej i mediach), dr hab. Karina Leksy, prof. UŚ (pedagogika), dr hab. Katarzyna Węsierska, prof. UŚ (językoznawstwo) oraz dr hab. Mauro Arturo Rivera León (nauki prawne).

Warsztaty poświęcone pisaniu tekstów akademickich

Nauka na styku dyscyplin

Uroczystego otwarcia Szkoły Metodologicznej dokonał rektor Uniwersytetu Śląskiego prof. dr hab. Ryszard Koziołek. W wykładzie inauguracyjnym mówił o znaczeniu metody w pracy naukowej, wskazując zarówno możliwości, jak i zagrożenia, przed którymi stoją współcześni badacze. O interdyscyplinarnym charakterze Szkoły najlepiej świadczył zakres realizowanych projektów. Zespoły zajmowały się m.in. rolą strachu jako czynnika wywołującego pozytywne zmiany społeczne i kulturowe, zakodowanymi formami komunikacji w cyfrowej sferze publicznej, rolą edukacji w rozwijaniu kompetencji obywatelskich w warunkach społeczeństwa cyfrowego, konsekwencjami tzw. hiperpoprawek do konstytucji, a także wykorzystaniem sztucznej inteligencji w kształceniu akademickim logopedów. Wspólnym mianownikiem wszystkich tematów były odniesienie do aktualnych wyzwań społecznych oraz potrzeba połączenia kilku perspektyw badawczych. Program Szkoły Metodologicznej nie ograniczał się jedynie do pracy projektowej. Uczestnicy brali udział w warsztatach poświęconych pisaniu tekstów akademickich, projektowaniu badań jakościowych i ilościowych, zarządzaniu danymi badawczymi oraz wykorzystywaniu narzędzi sztucznej inteligencji w pracy naukowej. Zajęcia prowadzili doświadczeni badacze i praktycy: dr Christian Welzel, prof. UŚ, dr hab. Małgorzata Suchacka, prof. UŚ, dr Dawid Matuszek oraz mgr Natalia Galica. Mimo początkowej ostrożności wobec intensywnego modelu pracy szybko okazało się, że formuła oparta na współdziałaniu i burzy mózgów sprzyja kreatywności, otwartości na nowe perspektywy oraz budowaniu relacji w zespołach. Prof. dr hab. Agnieszka Turska-Kawa tak podsumowała inicjatywę: – Szkoła Metodologiczna Uniwersytetu Śląskiego powstała z bliskiego mi przekonania, że nauka rozwija się najdynamiczniej tam, gdzie spotykają się różne doświadczenia, perspektywy i dyscypliny. Przyjmując to za punkt wyjścia, oparliśmy koncepcję Szkoły na formule intermentoringu – modelu, w którym wiedza nie płynie wyłącznie od eksperta do uczestnika, lecz staje się przestrzenią wzajemnego uczenia się. Każdy wnosi do zespołu własne kompetencje, doświadczenia i sposób myślenia, dzięki czemu wszyscy stają się jednocześnie nauczycielami i uczniami. Wierzę, że największe wyzwania współczesnego świata wymagają dyskusji i współpracy. Dlatego, projektując program Szkoły, wiele miejsca poświęciliśmy na rozwijanie kompetencji wzmacniających budowanie relacji, zaufanie i otwartość na odmienne sposoby myślenia.

Holistyczne podejście do pracy naukowej

Ważne miejsce w programie zajmowały także kwestie dobrostanu oraz przeciwdziałania przeciążeniu psychicznemu. Intensywna praca naukowa wymaga bowiem nie tylko wiedzy metodologicznej, lecz także umiejętności koncentracji, samoregulacji i radzenia sobie ze stresem. W planie znalazły się poranne oraz popołudniowe sesje wspierające dobrostan fizyczny i psychiczny naukowców. Zajęcia poprowadziły dr hab. Agnieszka Bielska-Brodziak, prof. UŚ oraz dr Dagna Kocur, prof. UŚ. Obecnie nie ulega już wątpliwości, że jakość nauki zależy również od warunków pracy, uważności (mindfulness) oraz relacji budowanych w zespołach badawczych. Istotę kompleksowego podejścia do pracy naukowej podkreśliła również prof. dr hab. Agnieszka Turska-Kawa. – Poprzez warsztaty staraliśmy się wzmacniać uczestników i pokazywać, jak ważne dla naszej pracy naukowej jest dbanie o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, o dobrostan psychiczny, który jest ważny dla naszej kreatywności i pomaga uwolnić potencjał naukowy. Naukę osadziliśmy w dialogu, wymianie doświadczeń i gotowości do uczenia się od siebie nawzajem, wierząc, że właśnie tak rodzą się najbardziej wartościowe odkrycia i innowacyjne projekty. Jak relacjonowali uczestnicy Szkoły Metodologicznej, udział w niej był źródłem inspiracji, pozytywnej energii oraz motywacji do działania. Doktoranci szczególnie docenili możliwość wymiany pomysłów oraz doświadczenia różnych stylów pracy. Ważna dla nich okazała się szansa na wniesienie własnej wiedzy i perspektywy do wspólnie realizowanych projektów. Uczestnicy podkreślali wagę kompleksowego podejścia do pracy badawczej, uwzględniającego troskę o zdrowie, dobre samopoczucie oraz dobrostan. W dłuższej perspektywie jednym z najważniejszych rezultatów Szkoły Metodologicznej mają okazać się zbudowane relacje, które zaowocują kolejnymi interesującymi inicjatywami interdyscyplinarnymi. Powstają także publikacje naukowe oraz aplikacje projektowe w zbliżających się konkursach. Zwieńczeniem pierwszej Szkoły będzie spotkanie zaplanowane na 26 października 2026 roku. Zespoły przedstawią wówczas efekty swojej pracy i podsumują doświadczenia zdobyte w Bystrej.