Trudno jest dziś wyobrazić sobie świat bez nowoczesnych technologii – są one obecne w niemal każdej dziedzinie życia, a z ich narzędzi korzystają zarówno dzieci oraz młodzież, jak i dorośli. Dużą popularnością cieszy się szczególnie generatywna sztuczna inteligencja (Generative AI), która na stałe zagościła w przestrzeni akademickiej, stanowiąc ważne narzędzie nauki dla wielu studentek i studentów. Temu zjawisku przyjrzała się dr Lucie Zormanová z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego. W przeprowadzonym badaniu naukowczyni porównała sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji przez studiujących pedagogikę w Polsce i Czechach. Badanie biorące pod uwagę życie akademickie i prywatne młodych ludzi miało również sprawdzić, czy między tymi grupami występują istotne różnice w zakresie częstotliwości korzystania z AI, postrzegania aspektów etycznych oraz zainteresowania dalszym rozwijaniem kompetencji cyfrowych.

Dr Lucie Zormanová

– Inspiracją do prowadzenia badań w tym zakresie jest dynamiczny rozwój technologii cyfrowych oraz większa obecność sztucznej inteligencji w codziennym życiu. Moje zainteresowania badawcze koncentrują się na sposobach wykorzystania narzędzi AI w procesie uczenia się i przygotowania do pracy nauczyciela, jak również w czasie wolnym – mówi dr Lucie Zormanová.

Wyniki przeprowadzonego badania zostały zaprezentowane po raz pierwszy na 17. Międzynarodowej Konferencji Naukowej pt. „Teoretyczne i praktyczne aspekty kształcenia na odległość” w Cieszynie (15–16 października 2025), a obecnie oczekują na publikację w czasopiśmie naukowym IJREL, gdzie ukażą się jako artykuł pt. The Use of Artificial Intelligence in Academic and Personal Life of University Students.

Badanie środowiska akademickiego

W ramach pracy akademickiej dr Zormanová uczy zarówno polskich, jak i czeskich studentów pedagogiki, dzięki czemu na co dzień obserwuje, jak wykorzystują oni narzędzia AI w nauce i przygotowywaniu się do zajęć. W ten sposób narodził się pomysł przeprowadzenia badania porównawczego tych grup, aby lepiej zrozumieć doświadczenia, postawy oraz postrzeganie sztucznej inteligencji przez młodych ludzi w obu krajach.

Badanie zostało zrealizowane w maju i czerwcu 2025 roku na wybranych uczelniach. W Polsce uczestniczyli w nim studenci z Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, z kolei w Czechach inicjatywa objęła osoby studiujące na Uniwersytecie Śląskim w Opawie, College of Entrepreneurship and Law we Frýdku-Místku, a także PRIGO College w Ostrawie. Razem z dr Zormanovą nad realizacją projektu czuwała również czeska psycholożka Šárka Čípová, zawodowo związana z ostatnim wymienionym uniwersytetem. Dzięki wspólnej pracy badaczek nad przygotowaniem kwestionariusza ankiety badanie połączyło podejście pedagogiczne (przedszkolne i wczesnoszkolne) i psychologiczne (ryzyko uzależnienia od AI) do tematu technologii cyfrowych.

– Badanie przyjęło formę anonimowej ankiety internetowej, którą przygotowałyśmy w dwóch wersjach językowych: polskiej i czeskiej. Były one identyczne pod względem treści, co umożliwiło bezpośrednie porównanie odpowiedzi studentów z obu krajów – wyjaśnia dr Zormanová.

Kwestionariusz składał się z 25 pytań zamkniętych, które dotyczyły m.in. postrzegania zagrożeń związanych ze sztuczną inteligencją, etycznych aspektów jej używania oraz zainteresowania dalszą edukacją w zakresie AI. Ankieta została udostępniona na platformie Survio, a do analizy wyników zastosowano test chi-kwadrat (χ²). W projekcie wzięło udział 275 studentów pedagogiki – 130 osób z Polski oraz 145 osób z Czech.

AI w zawodzie nauczyciela

– Analiza wyników pokazuje, że sztuczna inteligencja stała się dziś ważnym elementem procesu uczenia się studentów pedagogiki (ponad 95% w obu krajach). Jest przez nich wykorzystywana do wykonywania zadań akademickich, lepszego rozumienia trudnych zagadnień oraz przygotowania do pracy zawodowej – zauważa dr Zormanová. – Jednocześnie badanie wskazuje potrzebę systematycznego włączania tematyki AI do programów studiów. Studenci powinni mieć możliwość zdobywania wiedzy nie tylko o praktycznym wykorzystaniu sztucznej inteligencji, ale także o jej ograniczeniach, aspektach etycznych oraz konieczności krytycznej oceny generowanych treści – dodaje badaczka.

Studentki i studenci pedagogiki wykorzystują narzędzia AI do tłumaczenia literatury naukowej i sprawdzania poprawności językowej tekstu oraz uczenia się do egzaminów (m.in. generowanie potencjalnego testu na przykładzie własnych notatek). Osoby studiujące przygotowują w ten sposób również materiały dydaktyczne, takie jak: prezentacje, scenariusze lekcji i zabaw oraz propozycje aktywności dla uczniów. Jak zaznacza naukowczyni, większość studentów postrzega narzędzia sztucznej inteligencji jako przydatne w pracy zawodowej oraz jest zainteresowana udziałem w szkoleniach i kursach poszerzających wiedzę na ten temat. To szansa dla uniwersytetów, aby w ich ofercie znalazło się więcej inicjatyw wspierających odpowiedzialne korzystanie z technologii AI w edukacji.

Choć młodzi ludzie pozytywnie podchodzą do sztucznej inteligencji, nie są pozbawieni krytycznego dystansu wobec niej. Zdają sobie sprawę z możliwych zagrożeń, takich jak generowanie błędnych informacji czy plagiat, dlatego wielu z nich weryfikuje uzyskane wiadomości w innych źródłach naukowych. Niektórzy ankietowani zgłosili także obawy związane z nadmiernym użyciem technologii i uzależnieniem od nich.

– Wyniki pokazują, że studenci nie traktują korzystania ze sztucznej inteligencji jako bezpośredniego oszustwa – większość uważa, że wszystko zależy od sposobu jej użycia. Pojawiają się jednak pewne wątpliwości etyczne, zwłaszcza w kontekście pracy akademickiej – podkreśla naukowczyni.

Wykres przedstawiający odpowiedzi studentów pedagogiki na pytanie, czy czują się kompetentni, by pracować z narzędziami AI

23,8% badanych z Polski przyznało, że odczuwa poczucie winy z powodu stosowania narzędzi AI w pracy akademickiej, podczas gdy takie stanowisko przyjęło jedynie 7,34% studentów z Czech. Wynik ten łączy się z poziomem świadomości zagrożeń wynikających z użycia sztucznej inteligencji, który w wyższym stopniu zaobserwowano u studentów polskich (75,38%) niż czeskich (55,96%). Wskazuje to potrzebę dalszej edukacji osób studiujących w zakresie świadomego posługiwania się nowoczesnymi technologiami.

Studenci z Polski i Czech a świat cyfrowy

Czy aspekt kulturowy wpływa na wykorzystanie AI w nauce? Analiza danych pozwoliła określić, że polscy studenci częściej używają narzędzi sztucznej inteligencji w celu przygotowania prezentacji na zajęcia (44,62%), podczas gdy wśród studentów czeskich takie podejście zgłosiło 26,61% ankietowanych. Dr Zormanová zauważa, że może to wynikać z odmiennych strategii dydaktycznych na kierunkach pedagogicznych badanych uczelni – zajęcia dla polskich studentów koncentrują się na wymiarze praktycznym (projekty i zadania grupowe), natomiast studenci czescy proszeni są częściej o pisanie prac zaliczeniowych opartych na źródłach naukowych.

Badanie wykazało również, że studenci z Czech w większym stopniu stosują narzędzia AI w życiu prywatnym (72,48%) niż osoby studiujące w Polsce (47,96%). Sztuczna inteligencja pomaga im m.in. w planowaniu różnych działań, komunikacji mailowej, a także pełni rolę pomocy psychologicznej i doradztwa medycznego. Osoby te deklarują ponadto większe zainteresowanie rozwijaniem kompetencji związanych z technologiami cyfrowymi (84,4%), tymczasem podobny zamiar wyraziło tylko 47,69% badanych polskich studentów.

– Czescy studenci traktują sztuczną inteligencję nie tylko jako narzędzie wspierające proces uczenia się, ale również jako element codziennego funkcjonowania. Może to świadczyć o bardziej pragmatycznym podejściu do nowych technologii, większej gotowości do ich włączania do różnych obszarów życia – zaznacza dr Zormanová.

AI w edukacji – dalsze działania badawcze

Obecnie badaczki przygotowują projekt skupiający się na psychologicznych, społecznych i etycznych aspektach wykorzystania sztucznej inteligencji w edukacji. Ważną jego częścią będzie współpraca z ośrodkami naukowymi w Polsce i Czechach. W planach są również warsztaty wspierające rozwój kompetencji cyfrowych studentów pedagogiki, dzięki którym będą mogli wykorzystywać narzędzia AI na skierowanych do uczniów zajęciach muzycznych, ruchowych, nauki czytania i poznawania liter. Naukowczynie opracują także podręcznik metodyczny gromadzący gotowe pomysły zabaw i szablony zajęć do pracy z dziećmi.

– Celem tych działań jest przygotowanie przyszłych nauczycieli do odpowiedzialnego i bezpiecznego oraz efektywnego wykorzystywania sztucznej inteligencji w pracy pedagogicznej – podkreśla dr Zormanová.