Uniwersytet to dziś coś znacznie więcej niż miejsce przekazywania wiedzy i prowadzenia badań. W obliczu dynamicznych przemian społecznych, gospodarczych i klimatycznych uczelnia staje się przestrzenią dialogu, refleksji i odpowiedzialności za przyszłość regionu. Szczególna rola przypada tu kadrze akademickiej, czyli osobom, które nie tylko uczą i prowadzą badania, lecz także przewodzą zespołom, budują relacje i współtworzą kulturę organizacyjną uczelni. Uniwersytet Śląski w Katowicach, działający w sercu regionu objętego procesami transformacji energetycznej i społeczno-gospodarczej, świadomie inwestuje w rozwój przywództwa, budując kompetencje liderów uniwersyteckich (LU) na potrzeby działań zarówno wewnątrz uczelni, jak i w jej otoczeniu.

Wizyta studyjna liderów uniwersyteckich w Poczdamie

Przykładem tych działań jest projekt „jUŚt transition – Potencjał Uniwersytetu Śląskiego podstawą sprawiedliwej transformacji regionu”, realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 i współfinansowany ze środków Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Jego istotnym elementem jest kompleksowe kształcenie kadry Uniwersytetu Śląskiego ukierunkowane na rozwój nowoczesnego przywództwa akademickiego opartego na uważności, dialogu, współpracy i praktycznym rozumieniu wyzwań stojących przed regionem. W ten sposób działalność SLU-UŚ zapewni rozwój kompetencji kluczowych kadry zaangażowanej w realizację procesu kształcenia oraz przyczyni się do bezpośredniego dostosowania oferty UŚ do potrzeb rozwijającej się gospodarki oraz zielonej i cyfrowej transformacji.

W ramach zadania 12. projektu pn. „Spotkania z ekspertami zagranicznymi i krajowymi w zakresie kluczowych kompetencji dydaktycznych, miękkich i cyfrowych” przywództwo nie zostało ograniczone wyłącznie do funkcji kierowniczych czy administracyjnych, lecz potraktowane jako kompetencja potrzebna wszystkim osobom, które realnie wpływają na kształt wspólnoty akademickiej, czyli liderom grup studenckich, opiekunom kół naukowych, koordynatorom projektów badawczych i dydaktycznych, pracownikom administracji, a także osobom współpracującym z uczelnią w kraju i za granicą. To właśnie liderzy uniwersyteccy dzięki codziennym relacjom, decyzjom i postawom będą mieli kompetencje pozwalające na kreowanie przyszłości Uniwersytetu Śląskiego.

Zgodnie z założeniem projektu przygotowanie do roli lidera uniwersyteckiego pozwoli uczestnikom szkoleń na pełnienie kluczowych ról również wobec studentów. W świecie szybkich zmian technologicznych, kryzysów klimatycznych i niepewności zawodowej studenci coraz częściej poszukują nie tylko wiedzy, lecz także wsparcia, inspiracji i autentycznych wzorców. Rozwijanie kompetencji uważności, empatycznej komunikacji, pracy zespołowej i odpowiedzialnego przywództwa wśród kadry przekłada się bezpośrednio na jakość relacji z osobami studiującymi oraz na przygotowanie późniejszych absolwentów do funkcjonowania w złożonym świecie po ukończeniu studiów. Liderzy, którzy potrafią słuchać, budować bezpieczną przestrzeń dialogu i angażować studentów we współtworzenie procesów badawczych i edukacyjnych, stają się realnymi przewodnikami, a nie jedynie wykładowcami.

Równie ważna jest rola LU w odniesieniu do innych pracowników uczelni. Projekt podkreśla znaczenie współpracy między różnymi grupami zawodowymi uniwersytetu – naukowcami, dydaktykami, pracownikami administracji i kadrą zarządzającą. Rozwijane kompetencje miękkie, takie jak koncyliacyjność, umiejętność mediacji, świadoma komunikacja i praca z konfliktem, sprzyjają budowaniu kultury organizacyjnej opartej na zaufaniu, partnerstwie i wzajemnym szacunku. To właśnie taka kultura staje się fundamentem odpornej i nowoczesnej uczelni, zdolnej do adaptacji w obliczu wyzwań transformacyjnych.

Warsztaty „Budowanie modeli i strategii współpracy” w ramach projektu „jUŚt transition”

Ważnym wymiarem projektu jest także współpraca z jednostkami krajowymi i zagranicznymi oraz z szeroko rozumianym otoczeniem społeczno-gospodarczym. Uniwersytet Śląski konsekwentnie buduje swoją rolę jako aktywnego uczestnika ekosystemu innowacji, dialogu i rozwoju regionalnego. Spotkania z ekspertami zagranicznymi i krajowymi stały się ważną przestrzenią wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie kluczowych kompetencji dydaktycznych, miękkich, zielonych i cyfrowych. Dzięki nim uczestnicy spoglądali na własne działania z szerszej, międzynarodowej perspektywy oraz lepiej rozumieli globalne trendy wpływające na szkolnictwo wyższe.

W centrum programu znalazły się kompetencje, które jeszcze do niedawna rzadko kojarzono z zarządzaniem uczelnią, takie jak projektowanie modeli i strategii współpracy, mindfulness, porozumienie bez przemocy (NVC), przywództwo zespołów, koncyliacyjność, umiejętności mediacji i inne. Jednym z 6 szkoleń zaplanowanych dla uczestników było „Mindfulness w pracy lidera”, które w odważny sposób przełamywało tradycyjne schematy myślenia o roli lidera uniwersyteckiego. W trakcie ośmiu tygodni regularnych spotkań grupa stopniowo stawała się zespołem opartym na zaufaniu, otwartości i wzajemnym wsparciu. Dla wielu uczestników treści szkolenia okazywały się wręcz rewolucyjne. Zamiast klasycznego „zarządzania” pojawiło się przewodnictwo rozumiane jako budowanie relacji, gotowość do dialogu, odwaga bycia autentycznym, oraz zaufanie, zarówno wobec zespołu, jak i wobec samego siebie.

Rozwijane kompetencje cyfrowe, w tym umiejętność pracy w środowiskach zdalnych, hybrydowych oraz wykorzystania nowoczesnych narzędzi, stanowią dziś nieodzowny element przywództwa uniwersyteckiego. W połączeniu z kompetencjami miękkimi pozwoliły LU skutecznie łączyć świat technologii z potrzebami ludzi, zarówno w procesach dydaktycznych, jak i w projektach realizowanych we współpracy z partnerami zewnętrznymi.

Uniwersytet Śląski poprzez zadanie 12 projektu „jUŚt transition” jasno pokazuje, że przyszłość uczelni i regionu nie zależy wyłącznie od infrastruktury czy innowacji technologicznych, lecz przede wszystkim od jakości relacji i kompetencji osób, które te procesy współtworzą. Liderzy Uniwersyteccy, działający na styku grup funkcjonujących w Uniwersytecie, czyli studentów, pracowników, partnerów krajowych i zagranicznych oraz otoczenia społeczno- -gospodarczego, stają się jednym z najważniejszych narzędzi kreowania przyszłości. To właśnie oni nadają kierunek zmianom, budują mosty między dydaktyką, nauką i praktyką oraz wspierają rozwój regionu w duchu sprawiedliwej transformacji dążącej do zrównoważonego rozwoju.

Równolegle uczestnicy projektu mieli okazję rozwijać wiedzę praktyczną dzięki wizytom studyjnym i warsztatom poświęconym kluczowym obszarom sprawiedliwej transformacji. Szczególne miejsce zajęły zajęcia z zakresu design thinking, w tym doświadczenia zdobyte podczas wizyty w Poczdamie, jednym z europejskich centrów innowacji i współpracy nauki z biznesem. Dogłębne poznanie design thinking pozwoliło spojrzeć na wyzwania uczelni i regionu z perspektywy użytkownika, interesariusza i społeczności lokalnej, a nie tylko eksperta. Uczestnicy pracowali nad realnymi problemami, prototypowali rozwiązania i testowali je w dialogu z innymi. Doświadczenia z Poczdamu szczególnie mocno uwypukliły znaczenie interdyscyplinarności, kultury współpracy oraz odwagi eksperymentowania, czyli kompetencji niezbędnych w czasach szybkich zmian.

Całość działań uzupełniały konsultacje mentoringowe, które pomagały uczestnikom przekładać zdobyte kompetencje na konkretne działania podejmowane w jednostkach Uniwersytetu Śląskiego.

W projekcie na rok 2026 zaplanowano wizyty w elektrowni jądrowej Krško Nuclear Power Plant w Słowenii, w Europejskiej Agencji Kosmicznej w Darmstadt oraz instalacjach energii odnawialnej w regionach rolniczych na Białostocczyźnie. Ważnym wątkiem będą również zagadnienia produkcji żywności i bezpieczeństwa żywnościowego, które poruszone zostaną z wykorzystaniem NMR w przemyśle spożywczym.

Istotnym elementem zadania LU są warsztaty duetów mentorskich polegające na zdobywaniu kwalifikacji do prowadzenia co-mentoringu, co sprzyja zaangażowaniu, zwiększeniu zasobów i wsparcia, budowaniu sieci kontaktów, różnorodności doświadczeń oraz promowaniu wiedzy międzyobszarowej osób uczestniczących. Pod okiem specjalistów poznawać będziemy metody i wyniki monitoringu potrzeb otoczenia uczelni w zakresie kształcenia studentów w branżach kluczowych.

Projekt „jUŚt transition” koordynowany przez prof. dr. hab. Michała Baczyńskiego przy wsparciu mgr Elżbiety Moczulskiej i mgr Agnieszki Wawoczny pokazuje, że siłą Uniwersytetu Śląskiego są przede wszystkim ludzie, ich uważność, otwartość na dialog i gotowość do uczenia się. To właśnie te kompetencje stają się dziś fundamentem nowoczesnego przywództwa uniwersyteckiego i realnym wkładem uczelni w sprawiedliwą transformację regionu.